09.09.2026
Okullarda Akıllı Telefonlara Karşı Başlayan Dijital Mücadele İsveç’e de Yayıldı
Türkçeye Çeviren: Meltem Miser – Haber Yazısının İngilizce metni için:
İsveç, sınıflarda ekran kullanımını azaltmaya yönelik kapsamlı bir değişimin parçası olarak, gelecek eğitim-öğretim yılından itibaren okullarda cep telefonlarını yasaklamaya hazırlanıyor.
Lise öğrencileri Vasilije Stjepanovic, Aslan Ozhan Kilicasan ve Melina Sallahi, 21 Mayıs 2026’da İsveç’in Malmö kentindeki Malmö Borgarskola Lisesi’nde bir tarih ders kitabıyla görünüyor. (AP Fotoğrafı/James Brooks)
MALMÖ, İsveç — Uzun süredir dijital teknolojilerin eğitimde kullanımında öncü ülkelerden biri olan İsveç, sınıflarda ekran kullanımını azaltmaya yönelik uluslararası eğilimin bir parçası olarak, gelecek eğitim-öğretim yılının sonbahar döneminden itibaren okullarda cep telefonu kullanımını yasaklamaya hazırlanıyor.
İskandinav ülkesindeki merkez sağ koalisyon hükümeti, 2023 yılından bu yana özellikle okul öncesi dönemdeki çocuklar için kitap ve diğer geleneksel öğrenme araçlarının kullanımını teşvik ederek ekran süresini azaltmayı ve okuma süresini artırmayı hedefleyen bir politika yürütüyor.
İsveç Parlamentosu Eğitim Komitesi Başkanı Joar Forsell, yetkililerin özellikle küçük yaştaki öğrenciler arasında okuma ve yazma becerilerinin genel düzeyinde bir düşüş gözlemlediğini ifade etti.
“Ekran kullanımını azaltıyoruz çünkü kitapların ve daha geleneksel öğrenme yöntemlerinin çocuklar için daha yararlı olduğuna inanıyoruz.” dedi Forsell.
İsveç’in planları, öğrenciler için okullarını dizüstü bilgisayarlar, tabletler ve eğitim uygulamalarıyla donatan ülkelerin ardından, uluslararası düzeyde okullarda akıllı telefon kullanımına yönelik daha geniş kapsamlı bir değişimin ve dijital sorgulama sürecinin parçasını oluşturuyor. Sınıflar ekranlarla giderek daha fazla dolarken, giderek daha fazla sayıda veli, öğretmen ve okul yöneticisi artık ekran kullanımının azaltılmasının zamanı geldiğini düşünüyor.
İskandinav ülkelerinde Danimarka’nın da İsveç’e benzer bir yasağı hayata geçirmesi beklenirken, Finlandiya’da okullarda mobil cihazların kullanımını sınırlandıran yasa geçen ağustos ayında yürürlüğe girdi. İspanya’dan Güney Kore’ye kadar pek çok ülke ise sınıflarda cep telefonu kullanımının yasaklanmasından ekran temelli ödevlere yönelik sınırlamalara kadar çeşitli önlemler aldı.
ABD’nin ikinci büyük okul bölgesi olan Los Angeles Birleşik Okul Bölgesi, ikinci sınıfa kadar ekran kullanımını yasaklayacağını, her sınıf düzeyi için günlük ekran süresine sınır getireceğini, YouTube’u yasaklayacağını ve eğitim teknolojilerine ilişkin tüm sözleşmelerin denetlenmesini zorunlu kılacağını açıkladı.
Ekran Kullanımından Uzaklaşmak
Teknoloji konusunda oldukça gelişmiş bir ülke olan İsveç, müzik yayın platformu Spotify ve telekomünikasyon devi Ericsson gibi şirketlere ev sahipliği yapmasının yanı sıra, dünyanın dijital açıdan en gelişmiş eğitim sistemlerinden birine sahip. Ancak cep telefonu yasağı, 10 milyondan fazla nüfusa sahip ülkede birçok okulun kendi inisiyatifiyle daha önce uygulamaya koyduğu telefon kısıtlamalarını temel alarak, dikkat dağıtıcı unsurların daha az olduğu öğrenme ortamları oluşturmayı amaçlıyor.
Yasağın yanı sıra hükümet, bu yıl ders kitapları ve öğretmen kılavuzlarının satın alınmasını desteklemek amacıyla oluşturulan yeni bir hibe programı kapsamında 555 milyon İsveç kronu (59 milyon dolar) bütçe ayırdı.
Kitaplara dönüş politikası, okuma düzeylerindeki düşüşün ardından gündeme geldi. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) gerçekleştirdiği en güncel araştırma olan 2022 Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı’na (PISA) göre, İsveç’te dokuzuncu sınıf öğrencilerinin %24,3’ü temel düzeyde okuduğunu anlama becerisine ulaşamadı. Bu oran, %26,2 olan Avrupa Birliği ortalamasından yalnızca biraz daha düşük.
Magnus Haake, İsveç’in güneyindeki Lund Üniversitesi’nde bilişsel bilimler alanında doçent olarak görev yapan bir akademisyen, fiziksel materyallerle öğrenmenin çocukların beynindeki motor-duyusal bölgeyi harekete geçirdiğini ve “tüm sistemi güçlendirdiğini” ifade etti.
İsveç, okul dışında da çeşitli adımlar atıyor: Ülkenin Halk Sağlığı Kurumu, ebeveynlere ekran kullanımı konusunda çocuklarına daha iyi bir rol model olmaları yönünde tavsiyelerde bulundu. Bu kapsamda, evde de çocuklarıyla birlikte “ekransız alanlar” oluşturulması öneriliyor.
Cep Telefonlarını Kaldırmak Dikkat Dağıtıcı Unsurları Ortadan Kaldırıyor
İsveç’in güneyindeki Malmö Borgarskola Lisesi’nde cep telefonlarının ders sırasında kullanılması zaten yasak. Öğrenciler, “Cep Telefonu Oteli” olarak adlandırılan bir kutuya telefonlarını bırakıyor ve dersin sonunda geri alıyor.
“Telefonunuz yanınızdaysa, her zaman bakacak bir şey buluyorsunuz.” diyen 17 yaşındaki öğrenci Melina Sallahi, “Telefon olmayınca dikkatimiz daha az dağılıyor.” dedi.
Sınıf arkadaşı 17 yaşındaki Vasilije Stjepanovic ise oyunlar veya sosyal medya gibi uygulamaların “öğrenmekten daha eğlenceli” olduğunu söyledi. Telefonların ortadan kaldırılmasıyla öğrencilerin daha iyi öğrenebileceğini de sözlerine ekledi.
Aynı zamanda her öğrenciye bir dizüstü bilgisayar veriliyor. Ancak Müdür Yardımcısı Patrik Sander, öğretmenler özellikle izin vermediği sürece öğrencilerin artık derslerde dizüstü bilgisayar kullanmalarının teşvik edilmediğini söyledi.
Sander, “Günümüzde eğilimlerin artık diğer yöne doğru değiştiğini görüyoruz.” dedi. “Geri adım attık ve elle, kalem kullanarak yazmanın öğrendiklerimizi hatırlamamıza yardımcı olduğunu gördük.”
Geçtiğimiz yazdan itibaren, 2 yaşından küçük İsveçli çocukların yalnızca kitap gibi dijital olmayan materyalleri kullanmasına izin verilirken, okul öncesi çocukların dijital öğrenme araçlarını kullanmasına yönelik genel bir zorunluluk bulunmuyor. Kitap temelli öğrenmeye öncelik verecek yeni bir müfredatın 2028 yılında uygulanmaya başlaması bekleniyor.
Sınıflarda Dijital Dönüşüm Konusunda Görüş Ayrılıkları
İskandinav ülkesinde dijital öğrenmeden uzaklaşma yönündeki bu değişimi herkes desteklemiyor.
İsveç Eğitim Teknolojileri Endüstrisi adlı ticaret birliği, yayımladığı bir raporda gelecekteki işlerin %90’ının dijital beceriler gerektirmesinin beklendiğini belirtti. Raporda, bu alandaki bilgi ve beceri eksikliğinin İsveçli gençler arasında nitelikli iş gücü açığına, kamu sektöründe yenilikçiliğin azalmasına ve hatta işsizliğin artmasına yol açabileceği uyarısında bulunuldu.
Malmö merkezli bir girişim olan Imvi Labs’ın CEO’su Peter Carlsson, çocuklarda ve yetişkinlerde beyin-göz koordinasyonunu geliştirmek için sanal gerçeklik gözlükleri kullandıklarını belirterek, her ekranın öğrenme sürecini olumsuz etkilemediğini ve bazı yazılımların öğrenme veya okuma güçlüğü yaşayan çocuklara yardımcı olmak açısından “kritik öneme sahip” olduğunu söyledi.
“İyi araçların kullanılması, öğretimin daha etkili hâle gelmesini sağlayabilir.” dedi.
Ancak Malmö Borgarskola’da dijital becerilerin geliştirilmesi konusunda fazla endişe duyulmuyor. Mayıs ayının bir sabahı, öğrenciler yıl sonu sınavlarına hazırlanırken ders kitaplarını ellerinde tutuyor ve Rusya tarihini tartışıyorlardı.
“Günlük yaşamında herkes dijital cihazları kullanıyor. Bu nedenle bunun okulda öğretilmesi gereken bir şey olduğunu düşünmüyorum.” diyen öğrenci Melina Sallahi, “Bu konuda hiç endişe duymuyorum.” ifadelerini kullandı.
Sınıf arkadaşı Aslan Özhan Kilicasan ise “Kitap kullandığımızda çok daha kolay öğreniyoruz.” diye ekledi.
Meltem MİSER
MEB Lise Matematik Öğretmeni
Matematik Eğitimi Uzmanı
